Hvað eru markaðslaun
Í samningi Félags atvinnurekenda við Verzlunarmannafélag Reykjavíkur og Landssamband íslenskra verzlunarmanna sem undirritaður var 22. janúar 2000 er samið um svokallað markaðslaunakerfi.
Helstu atriði markaðslauna eru:
Ákvörðun launa
Vinnuveitandi og starfsmaður semja milliliðalaust sín á milli í hverju tilfelli fyrir sig um laun starfsmanns. Ekki er samið um fyrirframákveðnar launahækkanir í kjarasamningi.
Launin eiga að endurspegla vinnuframlag starfsmanns, hæfni hans, dugnað, sveigjanleika í vinnu, vinnu á sérstökum tímum, innihald starfsins og ábyrgð og menntun ef við á.
Mat og hugsanleg leiðrétting á launakjörum fer fram einstaklingsbundið eigi sjaldnar en einu sinni á ári. Vinnuveitandi og launþegi semja sín á milli, t.d. í starfsmannaviðtali.
Heimilt er með vinnustaðasamningi að innleiða launakerfi til þess að bæta samkeppnishæfni og þróun fyrirtækisins og auka tekjumöguleika starfsmannanna.
Starfsmaður sem ákvæði samningsins ná til á rétt á því að krefjast samningaviðræðna við vinnuveitandann, ef laun starfsmannsins eru að verulegu leyti frábrugðin byrjunarlaunum sambærilegra starfsmannahópa í fyrirtækinu og byrjunarlaunum í sambærilegum fyrirtækjum við sambærilegar aðstæður.
Við mat á hvað teljast sambærileg kjör miðist við tiltækar upplýsingar frá fyrirtækjum svo og launakannanir sem gerðar eru eftir viðurkenndum aðferðum og við geta átt. Niðurstöður launakannananna eru ekki bindandi og verða ekki einar og sér lagðar til grundvallar við endurkskoðun launa.
Ef ákvörðun um einstaklingsbundin laun til ákveðins starfsmanns er í augljósu ósamræmi við ákvæði um hvað skuli endurspegla laun hans geta samtökin hvort um sig farið fram á samningaviðræður með þátttöku beggja samtaka. Þessar viðræður leiða ekki skilyrðislaust til breytinga á launum.
Ef talið er að verulegt misræmi sé í heildarlaunagreiðslum hópa launþega sem starfa í sambærilegum fyrirtækjum við sambærilegar aðstæður eiga báðir aðilar rétt á að vísa slíku máli til launanefndar.
Fastlaunasamningar
Við ákvörðun launa má semja um föst laun þar sem tillit er tekið til meginreglna um vinnuframlag, hæfni, menntun o.s.frv. Ákveða má í slíku samkomulagi að launin nái einnig til greiðslu fyrir yfirvinnu og taki á öðrum hugsanlegum ókostum þessa fyrirkomulags sem hafa það í för með sér að ekki sé greitt sérstaklega fyrir yfirvinnu, Í slíkum samningi skal tilgreina hámark yfirvinnustunda sem innifalin eru í launum.
Ágreiningur um launakjör einstaklinga, þar sem samið var um föst laun, má leggja fyrir samningsaðila, ef greinilegt er að verulegt ósamræmi er milli launa og heildarinnihalds starfsins.
Launajafnrétti
Laun skulu ákveðin í samræmi við markmið í lögunum um launajafnrétti.
Samningsaðilar eru sammála um, að í þeim tilvikum að samtökin finna ástæðu til reksturs launajafnréttismáls, megi framkvæma athugun á vinnustað með þáttöku samtakanna beggja áður en hinar eiginlegu viðræður þeirra eiga sér stað. Í tengslum við athugun / samningaviðræður skal ákveða hvaða launaupplýsingar eru nauðsynlegt að leggja fram í einstaka málum.
Fyrirvarar á markaðslaunasamningi
Samningsaðilar eru sammála um að við upptöku þessa nýja launakerfis sé heimilt að vísa til launanefndar árlegri launaákvörðun ef verulegur brestur verði á að launþegar fylgi árlegri launaþróun í anda þessa nýja launakerfis. Launanefnd skal þá úrskurða um lágmarkshækkun launa eigi síðar en 1.október ár hvert. Þetta ákvæði gildir til ársloka 2002.
Launanefnd
Launanefnd skipa tveir fulltrúar frá hvorum aðila með það að markmiði að leysa úr ágreiningi um launagreiðslur og túlkun samningsins. Ef meirihluti næst ekki meðal fulltrúanna í nefnd beggja samningsaðila þegar taka á ákvörðun í tilteknu máli, skal bætt við nefndina óvilhöllum oddamanni sem báðir aðilar tilnefna í sameiningu. Ef svo vill til að ágreiningur heldur áfram að vera til staðar skal mat oddamanns ráða úrslitum.
Þegar aukið er við nefndina á þennan hátt gilda almennar venjur um faglegan gerðardóm með þeim tilhliðrunum sem aðstæður kunna að leiða til. Þegar oddamaður hefur tekið ákvörðun í hverju tilfelli um sig skal hann jafnframt kveða á um skiptingu kostnaðar. Ennfremur er það á valdi oddamanns að ákveða fjársekt þegar grundvöllur umkvörtunarinnar reynist ekki á rökum reistur.
Oddamaður getur ákveðið að tiltekið mál verði útkljáð með skriflegri meðferð.
Launanefnd getur óskað eftir upplýsingum frá aðilum um launagreiðslur í sambærilegum fyrirtækjum. Fyrirtækjum sem aðilar eru að samtökunum er skylt að gefa slíkar upplýsingar.